Agay Kwändür

Chughäla (Lorraine) Allen uyè.  Ägunda ächʼe.  Äsheyi yū Kwädlį kwächʼe.  umą uyinzhì Ashenįą uyè nà, utà uyinzhì äjukwänjįą uyè nà.  Chughäla Äsheyi Kwädǟn ächʼe.  Chughäla tsʼetläw kwäta yū Kʼánäda, dän kʼè kenädän shų.  Kwädą̄y chʼäw ketsʼädän kų̀ yū ndasädlā, dän kʼè kenädän. äkʼān kʼè Shadhęl yè äsheyi kwädǟn ghą ndasädlā Dän nàkwä̀khèl kwäyè.

Chughäla is of the Wolf clan.  She was born in Äsheyi.  Her mother was called Ashenįą and her father was called Äjukwänjįą.  Chughäla is always walking around in the forest and she is always teaching Dän kʼè.  in the past, Chughäla worked for the Schools teaching dän kʼè.  Today she is working for the Champagne and Aishihik First nation with the language intensive program. 

Dazhän kwändür kwädą̄y kwändür.  Dazhän kwändür Ägay Kwändür ächʼe.  Tambey ketsʼädän kų̀ tʼàt ghàdä̀tthį, Chughäla, Luke, Shothäna yè.  Dazhän kwädą̄y kwändür Chughäla dándal kwädür, dän kʼè kanädan do.

This is a very old story about a wolf.  Chughäla, Luke, and Shothäna were at Elijah Smith Elementary school when Chughäla told this story so that Luke and Shothäna could learn Dän kʼè.

Kwädą̄y kwändür,  däzhän kwändür kwädą̄y kwändür. Däzhän dän,  ägay  nàkhįą Ägay, ägay dutsèla ke nenchį  Ägay nàkhįą,  ägay deghą łan u, łän u łänuya du,  äyet kwäka ägay dutsèla nenchį unat tsʼän, unat tsʼän Ägay  uhh deghą łan łan uya  kin, keyíndän  łan aya keyíndän, ägay, kwätlʼin kʼè dä́yè nänjè äyet ägay tsʼinshäw kʼè, tsʼinshäw kʼè  dayè nànjè Kwäta yū nakenje äyet ägay yè dedlį̄ kʼè  dedlį̄ kʼè, Kwätlʼin kʼè  äyet dän uhhh dakʼàn dághanłān nndäl kʼè yekàt uhhh akʼā nn ak’an _ ägay aghą nuchē akā
 äyet ägay aghą nį̀nchē ye ka yäni, ye ka ä́ghaáłān uya dū
 yäni.  Ä́ghaáłān uya dū.  äyet äjù dän, äjù dän
 ghą nīchē.  Äjù dän ghànīchē níthän yäni
 Tląyą chʼäw ä́ghaáłān yè dímbä̀t
 Äyet ägay aghą dukhel khanday aghą dukhel
 kwäka nųą tlą nghą kaní nghą
 nìíya äni äyet dakʼàn
 Äyet ägay níghą níchį̄ kē kanday nghą dèkhį kʼè
 Äyet ukʼā ukʼā yè
 ätthä̀n sòóthän ughànshät jè
 ägay nghą dèkhį dįnkhāy yäni.  Àghāy kūchʼį shį
  khanday ghra dèkhį kʼè akʼā yè ätthä̀n sòóthän ughą nųtlel nųą
 Kanį́ghāy ˮsayˮ kanį́ghāy
 àghāy
 ägay nghą nūchèl sòthän ukʼanųtà jè
 yäni sòthän ukʼanų̄tà jè.  Àghāy yedäni
 kwäkʼè ägay yè dä̀ya äyet dän dekʼàn
 ägay ughą łan uya du ägay, ägay,
 uyè dä̀ya.  Kwätlʼin kʼè
 ägay khanday kē achen
 yetsän ghay ukē, yetsän ghay, ukē dä̀ya äyet ägay.
 kwätl̨ʼin kʼè ˮoooooohhhhhhˮ äni kʼè, ägay.  Altʼa adèkhį ghą äda äni, äyet ägay.  adèkhį ghą äda.
 ˮOoooooohhhhhhhˮ äni
 Kwätl’in k’è dekʼān yetsʼän dä̀ya, yestʼän dä̀ya. Łenal kʼè ägay khanday
 yetān äda.  Äyet dakʼan nùúnji sòthän,
 sòthän ächʼe kʼè.  Ägay sòthän nchʼe. 
 Atthä̀n sòthän nghą nùútlel nųą
 akʼā shų akʼā sòthän ughą, akʼā sòthän,
 sòthän. Ughą nùútlel shų ˮsayˮ.
 Äyet yū nda.
 Khanday tʼànutʼäw.  Kwätlʼin kʼè
 äyet dǟl yinlā nųą.  Dǟl ätthä̀n yįnlā
  ägay tsʼä̀n.
  ägay tsʼä̀n dekhèl.  Agay tsʼä̀n dekhèl
 ˮNà, nyekwį́kèt.  Nà, nyekwį́kètˮ
 Kwätlʼin kʼè ägay dǟl, dǟl ntthän yelā utsʼä̀n, utsʼä̀n. 
 Ägay, ägay unì kay uyè.
  ukay däl ukay, unì kay.
 Äyet ätthä̀n dǟl äyet nla däl atthändǟl.  Däl nlį ustʼä̀ndadįkhèl nųą. 
 Äyet agay äjù ätthä̀n,ätthä̀n,  ätthä̀n ätthü
 Äju, äju kachʼe, äju kachʼe
 utthʼä̀t yè kʼanäda kʼè äju kachʼe ätthä̀n utsʼä̀n
 ughąnayèʼa äju tʼayahèl
 utthʼāt ätthä̀n ughą
 nayelē akʼā yè.
 Äyet, äyet dekʼan äju agäy akʼäl ughä̀nnlā nųą akʼā dayenchen tʼàt yenlā
 Äju ägay ghą nanlā äyet akʼā, akʼā
 äyet, äyet
 kwäka äyet ägay uyè kwįdhät kʼè Äyet dän dèkhį
 Äyet dän äyet yū dèkhį
 Kwätlʼin kʼè äyet ägay nezhā detthʼä̀t tsʼä̀n
 detthʼä̀t tsʼän nezhā.  Äyet ägay kinya kʼè datsʼän dakwä̀zhā nnì kʼè däl nįlį
 ˮÄyet dän ją kʼè?ˮ
 ˮÄyet dän ją kʼè?ˮ
 ägay äju yetsän kuʼah
 Kechʼäw äda
 äju dekʼanátà aʼan kanʼa.  Kanʼān äju detthʼä̀t kʼanátà
 kanaʼān, Kwatlʼin kʼè
 utthʼǟt yäni
 ayet dän kʼanų̄tà.  Äju äju nyè kįnya
 Äyet utthʼä̀t dazhąw nda yäni äyet ägay dazhąw kų̀, kų̀ yū nda
 Äyet äyet tänga, tänga  ändal
 Kwätlʼin kʼè Äyet dän tsʼinkįya
 Äyet ägay yèkhį kʼè äyet dän
 Äju sòthän, äju sòthän kʼè kʼeyinlat äyet ägay
 Kwäka ägay yèkhį
 Kwätlʼin kʼè äyet dän utsʼä̀n, utsʼä̀n kįnya äyet dän ächį
 Kwätlʼin kʼè uʼen nän naazhā ˮguessˮ däkų̀ tsʼä̀n
 Äju äju ägay tsʼä̀n uyekindhä̀t, uyekekwinthät
 äyet ägay utsʼä̀n nännji tsʼetläw tsʼä̀n dembä̀t kē kwäka äju utsʼä̀n kuʼą äju utsʼä̀n kwädinʼą
 äyet agay udlį̄ laàchʼe ˮI guessˮ thatʼs eh äju kʼakwinthä̀t nųą dazhā äyet dän dazhā chʼeo
 äyet kwätsʼä̀n äju dän ghàne ayet agay ghànechē äyet kwätsʼä̀n dän dembä̀t dän ˮuhˮ
 mbä̀t enʼ na nakinthä̀t kʼè äju äju äju äyet ägay ˮuhˮ kwäyè ko hą
 adèkhį, khanday adukhèl  äju äju äju dän yè yeʼā 
 kwätlʼin kʼè kàchʼäw kàchʼäw
 nakenjeʼa äju dän neʼį
 kwäta nanje yè, äyet  ägay yè.